جشنواره عروسکی از منظر  کارشناسان
گفتگو با اساتید هنر نمایش عروسکی : حسن دادشکر و آزاده پورمختار

 

گزارشگر و عکاس : مریم ثابت قدم اصفهان

 

حقوق این گزارش برای سایت انیمیشن دیتا محفوظ است

استاد حسن دادشکر متولد 1326 مهاباد . کارشناس بازیگری و کارگردانی از دانشکده هنرهای زیبا . تدریس در دانشکده های سینما و تئاتر مرکز آموزش عالی سوره. مدیر مرکز تئاتر کانون پرورش فکری کودک و نوجوان از سال 1381 تا 1384 . کارگردان نمایش های گنجشکک اشی مشی ، نقلی و مادر بزرگ ، مدرسه خرگوش ها ، حسنک و دیو.

استاد آزاده پورمختار متولد 1333 تهران. کارشناس روانشناسی کودک . تحصیل در دوره آزاد بازیگری دانشگاه کاردیس انگلستان . تدریس در دانشگاه های تهران ، سوره . عضو هیأت بازبینی جشنواره تئاتر کانون های نمایشی در سال 1380. داور جشنواره عروسکی دانشجویی سال 1385. کارگردان سریان های بچه ها و قصه ها ، صبح به خیر کوچولو ، شهر بستنی ها ، ..
 

نمایشگاه عروسکی فرهنگستان هنر -عروسکهای  اپرای رستم و سهراب-  محصول کارگاه گروه آران

ثابت قدم : تاکنون سیزده دوره جشنواره عروسکی سپری شده است.طی این مدت چه دستاوردهایی برای جامعه عروسکی ایران به ارمغان آمده است؟

حسن دادشکر : قطعا ً دستاوردهای جشنواره را نمی توان انکار کرد. این دستاوردها از جمله جنبه های مثبت آن ارزیابی می گردد که باعث ارتقاء کیفی نمایش عروسکی ، روی آوردن به پدیده ها ی جدید در نمایش عروسکی و افزایش تلاش ها در این حوزه می شود. معهذا جنبه منفی آن ، سطحی نگری به این جشنواره است. متاسفانه با کارهایی روبرو هستیم که از نمایش های غربی کپی برداری شده است. و بعلاوه طیف وسیعی از شرکت کنندگان به کارهای مدرنی روی آورده اند که شناخت کافی در مورد آن ندارند. این درحالی است که کارگردانی و محتوای اثر کاملاً ضعیف است.
از سایر نکات جشنواره می توان به تبادل فرهنگی میان گروه های ایرانی و خارجی اشاره کرد. که اگر این تبادل در عرصه های مختلف نمایش عروسکی صورت گیرد بسیار حائز اهمیت است. اما متاسفانه همواره با استقبال کم ایرانی ها در این مقوله و به ویژه در بخش سمینار ها روبرو هستیم و این به ضرر ما است.
نکته دیگر که می توان به آن پرداخت؛ این است که برگزار کنندگان جشنواره همواره کشورهای خاصی را به جشنواره دعوت می کنند ؛ در حالی که باید تنوعی در انتخاب گروه ها صورت گیرد تا با نمایش عروسکی کل دنیا آشنا شویم.به طور مثال از آفریقا ، آمریکای لاتین ، کشورهای مختلف اروپایی ، بلغارستان و رومانی کارهای کمی عرضه شده است ؛ درحالی که چنین کشورهایی از نمایش عروسکی خوبی برخوردارند. اینچنین است که به برنامه ریزی مدونی نیازمندیم تا به موقع از گروه های نمایشی این کشورها دعوت بعمل آید.
 

نمایشگاه عروسکی فرهنگستان هنر - از جمله عروسک های اپرای مولوی- محصول کارگاه گروه آران

ثابت قدم : آیا در فعالیت دانشجویی ، توسعه نمایش عروسکی بارز است؟

آزاده پورمختار : به نظر من کارهایی که درجشنواره دانشجویی عرضه می گردد ، موفق تر از جشنواره بین المللی است. متاسفانه در جشنواره بین المللی کارهای شاخصی ارائه نمی گردد و سطح کیفی کارها بالا نیست؛ هر چند کارهای خوب پراکنده ای نیز در این میان قابل مشاهده است . اما در بین دانشجویان ، مشاهده فعالیت های خلاقانه امری بدیهی است که متاسفانه بطور مستمر تداوم نیافته و بسیاری از آنان در جشنواره بین المللی شرکت نمی کنند.

ثابت قدم : از میان تعداد انبوه گروه های نمایشی ، معدود گروه هایی برگزیده شده اند. دلیل این امر چیست؟

حسن دادشکر : بلی. امسال انتخاب ها بر اساس توجه به جنبه های نمایشی و ادبی بوده است. از این انتخاب ها ، متن هایی که به ادبیات ملی و کلاسیک نظری افکنده بودند ؛ برگزیده شدند. به ویژه در بخش ایرانی جشنواره ، شاهد اجرای نمایش هایی بر اساس متون کهن ایران بودیم. اما نمایش هایی نیز بودند که گرچه به داستان های کهن ایران می پرداختند ؛ اما به دلیل ضعف های موجود  دراماتیکی ، حذف شدند.

 

نمایشگاه عروسکی فرهنگستان هنر - از مجموعه کارهای تینا آبش زاده


ثابت قدم : فکر می کنید دادن موضوعیتی خاص به جشنواره ، باعث محدودیت در  ارائه کار می گردد یا خیر؟

حسن دادشکر : من فکر می کنم که ادبیات کهن ایران ، شاخصه ای محدود کننده نیست. با در اختیار داشتن نویسندگان و شاعران نامداری نظیر سعدی ، حافظ ، فردوسی، مولوی و خیام و غیره ، می توان به موضوع های مختلف و متنوعی بر اساس استخراج از کتب گهر بار آنان دست یافت و اینچنین می توان به خلق موقعیت های دراماتیکی مختلفی پرداخت.
آثار گذشته ما دارای مضامین بسیار قوی به ویژه در بخش دراماتیک هستند و نباید به سادگی فراموش شوند. نسل امروز باید با ادبیات کهن خود به نحو امروزی آشنا شود. لیکن این امر مستلزم مطالعه و پژوهش بسیار است که اینچنین بتوان داستان هایی را که در هر زمان قابلیت تفسیر دارند ؛ از آن استخراج نمود و با توجه به بافت دراماتیکی اش مورد توجه قرار داد. و این نکته بسیار حائز اهمیت است که اصولاً محدودیت باعث ایجاد خلاقیت افزون تری می گردد.

ثابت قدم : صنعت نمایش عروسکی ایران از چه زمانی مراحل رشد خود را گذراند ؟

آزاده پورمختار : ما قبل از انقلاب کارهای عروسکی شاخصی نداشتیم. چون اصولاً رشته نمایش عروسکی از سال 1352 در دانشگاه هنرهای دراماتیک سابق تأسیس شد و فارغ التحصیلی نخستین گروه دانشجویی ، با انقلاب اسلامی مواجه شد.از اینرو به جز منفرد کارهایی نظیر نمایش های طاها بهبهانی ، شاهد نمایش عروسکی شاخصی نبودیم.
 

نمایشگاه عروسکی فرهنگستان هنر

ثابت قدم : دوران کودکی خود را با دیدن نمایش های عروسکی جالبی در سینماهای آن دوران به یاد می آورم که به گمانم عصری طلایی در صنعت نمایش های عروسکی تلقی می گردد؛ نظیر مدرسه موشها و خانه مادر بزرگه که به مهمانی خانه ها رفت. فکر می کنید که چرا نظیر این دوران برای کودکان نسل های بعدی تکرار نشد؟

حسن دادشکر : به گمان من ، رشد نمایش عروسکی در ایران مبتنی بر حمایت دولت نظیر مرکز هنرهای نمایشی ، کانون پرورش فکری کودک و نوجوان بود. در حال حاضر این رشد نزولی تا بدانجا پیش رفته است که ما فاقد نمایش عروسکی در تلوزیون هستیم. اینکه یک مجری با یک عروسک به نکات آموزشی بپردازد ؛ جزو نمایش های عروسکی به شمار نیامده و برای کودکی که در عصر رایانه زندگی می کند ؛ کافی نیست.
در حقیقت ، نمایش عروسکی دارای اثری دراماتیک است و شاخصه اصلی آن ، جادوی عروسکی است که در آن با خلق صحنه هایی مواجهیم که تماشاچی را بر صندلی خود میخکوب می کند.
اگر چنین برنامه هایی را با نمایش هایی  نظیر هادی و هدی و یا مدرسه موشها و آفتاب مهتاب مقایسه کنیم ؛ در می یابیم که از بار نمایشی پایینی برخوردارند و  تنها به یک شوی سرگرمی شباهت دارند.
این ضعف ناشی از عدم سرمایه گذاری و عدم توجه کارشناسان و دستندرکاران به این عرصه است . بعلاوه بازار کار بسیار ضعیف بوده و امکانات بسیار ناچیز است.



آزاده پورمختار : بلی. در حال حاضر وضعیت سینمای کودک چندان بارز نیست.و تئاتر نیز با مشکلات متعددی مواجه است. و این امر بواسطه بودجه کمی است که در اختیار این حوزه قرار می گیرد.
گرچه وقتی پای صحبت برخی کارشناسان می نشینیم ؛ اظهار می دارند که کارهایشان به رشد لازم رسیده و در حال حاضر مشابه کارهایی نظیر خانه مادربزرگه است. حال آنکه این کار متعلق به بیست سال گذشته است و لذا کارهای امروزی باید پیش از اینها شاخص باشند. به نظر من کار درستی نیست که ما کارهای نمایشی کنونی خود را به ویژه در جهان امروز با بیست سال پیش مقایسه کنیم.

 

نمایشگاه عروسکی فرهنگستان هنر - از مجموعه کارهای تینا آبش زاده

ثابت قدم : فکر می کنید نمایش های عروسکی تلوزیونی ، مبتنی بر شاخصه های استاندارد روانشناختی کودک و نوجوان است؟

آزاده پورمختار : خیر. ممکن است معدود کارهایی را طبق چنین الگویی مشاهده کنید. اما عمده این کارها چنین نیست و نگاه شان کودکانه نیست. شوخی هایی که در این قبیل کارها مشاهده می کنم به ژانر کودک و نوجوان تعلق ندارد.
خیلی از این کودکان به کمک والدین با دنیای بازی های رایانه ای ، اینترنت و کتابهایی با تصاویر زیبا و متنوع آشنا می شوند و لذا آنچه که در تلوزیون پخش می گردد ؛ نقش بسیار زیادی در آموزش و پرورش کودک و نوجوان دارد.

 

                                                صفحه 1             صفحه 2              عناوین مطالب